Hành lang pháp lý cho startup, cần làm gì tiếp theo?

Mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (thường gọi là Startup) đang tạo nên làn sóng mới và nguồn cảm hứng đưa “phong trào khởi nghiệp” tại Việt Nam đi lên.

Startup mang sứ mệnh giải quyết được các nhu cầu xã hội, đổi mới – sáng tạo và đặc biệt tiếp cận nhanh các thay đổi của cách mạng công nghiệp lần thứ 4… đang là hướng đi tất yếu để khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) phát triển mạnh. Vậy tính đến năm 2017, Việt Nam đã và đang có những gì và những bước đi nào cần có để chúng ta có thể trở thành một “quốc gia khởi nghiệp sáng tạo”?

Từ thông điệp mạnh mẽ của Chính phủ

Vai trò kiến tạo của chính sách đối với khởi nghiệp nói chung và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nói riêng rất quan trọng. Khi mà các quốc gia lớn như Úc, Trung Quốc, Canada, Pháp, Ấn Độ… các nhà làm luật đã hành động từ rất sớm và gần hơn là Singapore và Hong Kong đã đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ cho Startup, vậy Việt Nam cần hành động ra sao? Các chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô đã và đang có những hiệu quả tích cực, từ việc cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước cho đến sự thay đổi cho khối doanh nghiệp tư nhân nhận được những kết quả khả quan, Việt Nam đang đi đúng hướng của nền kinh tế thị trường.

Thông điệp mạnh mẽ của Chính phủ “Chính phủ kiến tạo” – “Chính phủ hỗ trợ” – “Chính phủ hành động” được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc liên tục nhấn mạnh trong các phiên làm việc với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối kinh tế tư nhân. Các bộ ban ngành đã cùng hành động nhằm thực thi thông điệp tốt đẹp đó. Ví dụ, chúng ta có thể thấy tại các chi cục thuế có các khu vực dành riêng để tư vấn cho doanh nghiệp khởi nghiệp hay các địa phương (Tp.HCM, Đà Nẵng, Đồng Tháp…) đã chủ động kiến tạo nhiều chương trình hỗ trợ thiết thực.

Tất nhiên là, để thực hiện được điều này, doanh nghiệp và người dân cần những quyết sách cao hơn, có tính thực tiễn – cụ thể và sự thay đổi toàn diện về hệ thống thực thi để các quyết sách đi vào đời sống của doanh nghiệp.

Và những điểm sáng về chính sách

Giữa năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định 844/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025. Đề án với nhiều mục tiêu cụ thể hướng đến việc tạo môi trường chính sách thuận lợi để thúc đẩy, hỗ trợ hình thành và phát triển doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng nhanh dựa trên khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới. Bộ Khoa học và Công nghệ và các bộ ngành liên quan đã hành động theo thông điệp “Chính phủ hành động”, ví dụ Bộ Khoa học – Công nghệ đã thành lập Văn phòng Đề án 844 kêu gọi nhiều tổ chức uy tín tham gia thực hiện các nhiệm vụ của đề án này đặt ra.

Điểm nhấn về chính sách là năm 2017, Quốc hội ban hành Luật số 04/2017/QH14 ngày 12/6/2017 Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018. Luật này hướng đến hỗ trợ cho ba đối tượng doanh nghiệp: DNNVV được thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ hộ kinh doanh, DNNVV khởi nghiệp sáng tạo và DNNVV tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị.

Điều đặc biệt là, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 là văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên định nghĩa về khái niệm “Startup”, cụ thể là: – “Khởi nghiệp sáng tạo (startup) là quá trình khởi nghiệp dựa trên việc tạo ra hoặc ứng dụng kết quả nghiên cứu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa và có khả năng tăng trưởng nhanh.”

Mặc dù Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 chỉ đưa ra các hành lang chung về tiêu chí xác định, nguyên tắc và nội dung hỗ trợ, nhưng đó là cơ sở ban đầu để Chính phủ và các cơ quan trực thuộc ban hành các hướng dẫn thực thi chính sách cụ thể hơn. Ví dụ như vào giữa năm 2017, Bộ Kế hoạch Đầu tư đã tích cực lấy ý kiến Dự thảo Thông tư hướng dẫn thành lập, tổ chức quản lý và hoạt động của quỹ đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo (Startup).

Có thể nói rằng, năm 2017 là năm “bản lề” cho việc thay đổi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Startup và các doanh nghiệp siêu nhỏ1. Sự thay đổi chính sách nêu trên cần được đặt trong “hệ sinh thái” về luật pháp – thực thi để sớm có kết quả.

Ba nút thắt cần tháo gỡ nhanh

Một là, cần nhấn mạnh vai trò của Startup – đó là mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có khả năng tăng trưởng đột phá – trong cơ cấu chung của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Startup cần có những “ưu tiên” về chính sách hoặc các hỗ trợ liên quan, từ việc tạo điều kiện tiếp cận nguồn quỹ đầu tư đến hỗ trợ riêng lẻ khi Startup đó giải quyết được các nhu cầu xã hội. Ở góc độ quản lý, nhà nước hãy chỉ giữ vai trò điều phối và giám sát, trao quyền quyết định cho thị trường – ở đây có thể là quỹ đầu tư tư nhân, các đơn vị hỗ trợ và chính bản thân cộng đồng Startup chủ động tìm kiếm các hỗ trợ.

Hai là, Chính phủ nhanh chóng thúc đẩy quá trình ban hành chính sách hỗ trợ và hướng dẫn thực thi toàn diện. Việc thực thi đóng vai trò quan trọng nhất và quyết định đến thành quả. Chính sách phải đi kèm với hạ tầng thực hiện. Giả sử nếu Bộ KH-CN cổ vũ cho sự phát triển của công nghệ tài chính (fintech) mà các ngân hàng bất hợp tác khi chưa có chỉ thị từ Chính phủ thì việc thực thi sẽ là dấu chấm lửng. Một điểm quan trọng trong vấn đề này là năng lực tuyên truyền phổ biến chính sách của các đơn vị liên quan, làm thế nào đó chính sách đi sâu vào cộng đồng Startup để các chính sách hỗ trợ không chỉ là các văn bản vô tri, vô giá trị hay không phục vụ đúng đối tượng cần hướng đến.

Ba là, bản thân Startup cần phát triển nhanh chóng, có tư chất tự lực – tự cường – tự phát triển. Nếu sứ mệnh Startup sinh ra để giải quyết những vấn đề xã hội, đáp ứng nhu cầu mà xã hội cần nhưng có ý chí phụ thuộc, dựa dẫm vào ai đó (bất kể là chính sách, nguồn quỹ hay thị trường) thì xem ra việc thực hiện sứ mệnh khởi nghiệp là một bài toán quá khó. Startup Việt cũng cần đặt trong mối tương quan về năng lực cạnh tranh và sức mạnh với Startup khu vực để có thể “sánh bước” và chứng minh với khách hàng, nhà đầu tư về khả năng thành công của mình. Sự hỗ trợ của Chính phủ, nếu có, chỉ là chất “xúc tác” để Startup thành công và vươn xa hơn mà thôi!

Luật sư Nguyễn Văn Lộc
Chủ tịch LP Group Tác giả sách Pháp Lý Trong Kinh Doanh

There are no comments yet

Tin khác đã đăng