Sau khi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 ra đời và Nghị định số 38/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo (Startup) có hiệu lực từ ngày ký 11/3/2018, bức tranh về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang dần sáng. Câu hỏi đang được đặt ra cho tất cả các bên liên quan rằng – Vai trò của việc ban hành chính sách đang đóng góp như thế nào trong hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo? và – Chính phủ cần làm gì tiếp theo để các quy định đi vào thực tiễn và chiều ngược lại, Startup cần làm gì để Việt Nam có những Startup lớn trong tương lai gần?

1. Chính sách mở “cánh cửa” cho nguồn vốn

Với ba kênh đầu tư, gồm bất động sản, chứng khoán và đầu tư sản xuất - kinh doanh, đầu tư vào Startup đang và sẽ là “sân chơi mới” cho các nhà đầu tư. Đó không chỉ là sân chơi của các nhà đầu tư cá nhân (vai trò nhà đầu tư “thiên thần”) mà còn là sân chơi của các quỹ đầu tư, các tổ chức tài chính và tập đoàn đa quốc gia muốn mở rộng hệ sinh thái kinh doanh, đầu tư của mình.

Quá trình toàn cầu hóa với “phiên bản” cách mạng công nghiệp 4.0 - khi mà công nghệ và internet giữ vai trò chủ đạo trong hành trình về tương lai, nay được thêm những “chất xúc tác”: trí tuệ nhân tạo (AI) và robot, internet kết nối vạn vật (IoT), công nghệ chuỗi khối (blockchain), Dữ liệu lớn (Big Data) … và không biết rồi đây sẽ có thêm những gì nữa từ thành tựu công nghệ. Việt Nam không đứng ngoài công cuộc thay đổi chính sách để thích ứng. Ví dụ như việc các Startup huy động vốn qua phát hành tiền ảo (ICO) thì Chính phủ lựa chọn phương án ứng phó là gì – tạo hành lang, kiểm soát hay cấm cản? Đó là sự lựa chọn nhưng cũng là câu hỏi để cùng nhìn nhận rằng, chính sách cần “chạy” theo dòng thời sự, thậm chí phải “chạy nhanh” hoặc “chạy trước”.

Việt Nam sau thành công của APEC 2017 ấn tượng mạnh với thế giới, chúng ta lại tiếp tục là một trong 11 thành viên của CPTPP – nơi mà dự kiến các quốc gia thành viên sẽ đón những “luồng gió mới” chính là nguồn vốn đầu tư và thị trường để các doanh nghiệp Việt cất cánh. Một thông điệp “Chính phủ kiến tạo” có thể là chưa đủ, nhưng những hành động mạnh mẽ và thiết thực của Chính phủ và các cơ quan ban ngành trong suốt hai năm qua mang đến những luồng ánh sáng từ tương lai cho doanh nghiệp khối tư nhân nói chung và Startup nói riêng. Nghị định 38 của Chính phủ đang là điểm nhấn để đón dòng vốn từ các quỹ đầu tư tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài. Thêm vào các kênh đầu tư đó, các ngân hàng thương mại cần nhanh chóng thay đổi chính sách cho vay với đối tượng doanh nghiệp SME và Startup để chung tay trong “cuộc chơi này”.

2. Quỹ đầu tư mạo hiểm cần gì?

Thời điểm Startup bắt đầu có kế hoạch tăng trưởng hoặc mở rộng thị trường, việc huy động vốn là phương án tốt. Thực tế là chỉ có vốn chủ sở hữu hay lợi nhuận của Startup rất khó giúp họ tăng trưởng theo cấp số mũ. Kể cả khi tại giai đoạn ban đầu, Startup rất cần vốn từ các nhà đầu tư “thiên thần”, các nhóm đầu tư hoặc vốn cộng đồng thì khi tăng trưởng mạnh – nguồn vốn lớn là cần thiết. Đó có thể là nguồn vốn từ nhóm các nhà đầu tư chiến lược hay quỹ đầu tư. Đặc biệt, nguồn vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài cần “lối đi thoáng hơn” vào Startup. Một hành lang pháp lý để các bên “chơi với nhau được” là điều kiện đủ để giải bài toán trên. Hay nói cách khác, yêu cầu đặt ra từ thị trường đến chính sách là phải có một hành lang tốt cho quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam, không chỉ dừng lại ở một vài văn bản luật, mà phải có sự đồng bộ giữa các quy định và việc thực thi cần phải quyết liệt hơn.

Thực tế, trước khi Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 và Nghị định 38 ra đời, các nhà đầu tư cũng đã đầu tư vào Startup bằng những cách thức khác nhau. Đó có thể là góp vốn mua cổ phần theo Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư hay có thể hợp tác kinh doanh ngay từ giai đoạn đầu tiên theo Bộ luật Dân sự. Họ hình thành các nhóm đầu tư hoặc các mô hình không chính thống để đầu tư vào Startup. Tuy nhiên, việc có một hành lang pháp lý với sự ủng hộ về chính sách, thống nhất về phương án áp dụng sẽ giúp thị trường minh bạch hơn, nhà đầu tư yên tâm hơn và tất nhiên – cộng đồng Startup được hưởng lợi nhiều hơn.

Một quỹ đầu tư mạo hiểm hay hoạt động đầu tư mạo hiểm của nhà đầu tư vào Startup phải đặt trong tổng thể các mối quan hệ kinh doanh – đầu tư để nhà đầu tư sẵn sàng cho kênh đầu tư này. Luật đã ban hành nhưng cần có những hành động tuyên truyền, phổ biến để nhà đầu tư áp dụng vào thực tế. Ví dụ, việc cấp phép cho quỹ đầu tư mạo hiểm của nhà đầu tư nước ngoài cần nhanh chóng, hạn chế các thủ tục rườm rà và có sự hợp nhất từ các bộ ngành liên quan chứ không chỉ sau ban hành văn bản là để nhà đầu tư “tự bơi” được.

3. Tăng cường tính thực thi trong sự thống nhất

Một là, Chính phủ cần quán triệt tinh thần “doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm” từ văn bản đến thực thi. Ở hệ sinh thái Startup, điều cần nhất là chính phủ các quốc gia cho phép Startup được thí điểm các mô hình kinh doanh mới mà chưa có trong hệ thống ngành nghề kinh doanh. Ví dụ nếu việc áp dụng công nghệ chuỗi khối (blockchain) hay trí tuệ nhân tạo có thể giúp vận hành các công ty khởi nghiệp kinh doanh tốt hơn, phát triển thần tốc hơn, đáp ứng nhu cầu thị trường tốt hơn – tất nhiên là không vi phạm pháp luật – thì Chính phủ cần mạnh dạn cho phép thử nghiệm và thậm chí, ủng hộ cách làm đó. Nhà đầu tư rất ngần ngại khi đầu tư vào các Startup mà không biết rõ pháp lý của mô hình đó có được Chính phủ cho phép hay chưa. Đây là lời giải mà Nghị định 38 cần phải giải trước tiên.

Hai là, tiếp tục tăng cường cơ sở hạ tầng và nâng tầm tư duy hạ tầng nếu Việt Nam muốn đón đầu các ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp 4.0. Hạ tầng là một trong những yếu tố quan trọng để nhà đầu tư quốc tế lựa chọn đầu tư ở một quốc gia. Ở các quốc gia có nhiều Startup “kỳ lân” (công ty khởi nghiệp có giá trị trên 1 tỷ đô la) như Mỹ, Trung Quốc và sắp tới đây là Singapore, Indonesia… các Startup đang được hỗ trợ từ cơ sở hạ tầng chung rất nhiều. Chúng ta cần tăng cường thí điểm đầu tư cơ sở hạ tầng (đặc biệt là hạ tầng công nghệ) cho các trung tâm như Hà Nội, TP. HCM và Đà Nẵng – bao gồm việc hình thành nên các khu đô thị đổi mới sáng tạo.

Ba là, việc mở ra hành lang pháp lý là “bước đi” để phát triển một hoạt động kinh doanh, nhưng sẽ là “bước tiến” khi tất cả các bên cùng chung tay vì mục tiêu đó. Quá trình đầu tư vào Startup xuất phát từ bản thân Startup, sau đó mới đến khả năng của nhà đầu tư, Chính phủ chỉ nên đóng vai trò kiến tạo và hỗ trợ. Ở đây, sự hỗ trợ phải nhất quán và thống nhất. Nếu cơ quan cấp phép đầu tư mở cửa, nhưng cơ quan thuế và các cơ quan thanh tra – kiểm tra không “mở lòng” thì rất khó để sự hỗ trợ đó trở nên hoàn hảo.

Ở một góc nhìn khác, tác giả cho rằng vai trò của một Chính phủ kiến tạo không phải làm mọi thứ hay dồn nguồn lực hỗ trợ cho khối doanh nghiệp nào, điểm mấu chốt vẫn là quy luật thị trường và khả năng cạnh tranh từ bản thân nội lực của Startup. Sự đồng điệu phải thể hiện rõ trong cách Startup phát triển mạnh và hiệu quả trong hành động “mở lối” từ chính sách.

Tóm lại, có thể khẳng định rằng các chính sách đang mở rộng cho nguồn vốn đầu tư vào Startup. Bây giờ là hành động. Chúng ta cần có niềm tin để hướng đến câu hỏi rằng – Cần làm gì tiếp theo để Việt Nam có nhiều Startup “kỳ lân”? Bên cạnh nỗ lực không ngừng nghỉ của các Startup, sự chung tay của nhà đầu tư và sự cổ vũ của cộng đồng… thì tiếng nói mạnh mẽ hiện nay từ Chính phủ luôn luôn đóng vai trò quan trọng. Các quyết sách từ một “Chính phủ kiến tạo” không chỉ giúp cho sự phát triển của Startup được thuận lợi, mà còn tạo cảm hứng để doanh nghiệp khối tư nhân này có chung quyết tâm cùng đất nước nâng tầm doanh nghiệp Việt. Khi Chính phủ có tham vọng lớn cho Startup qua việc kiến tạo hành lang pháp lý, hành động đó đồng điệu với tham vọng của các Startup hiện nay

Bạn đang đọc bài viết Mở chính sách "khởi thông" dòng vốn vào Startup tại chuyên mục Tư vấn / Huấn luyện của Cổng thông tin điện tử Khởi nghiệp. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng gửi về hòm thư KHOINGHIEP@DDDN.COM.VN