Cuối tháng 3/2018, diễn ra một sự kiện khiến giới kinh doanh trong ngành mỹ phẩm tóc xôn xao, đó là việc công ty Ngữ Á Châu (NAC) chính thức sáp nhập vào tập đoàn Takara Belmont (Nhật Bản). Cùng với đó, cơ cấu quản trị công ty cũng thay đổi, với việc phía Việt Nam chỉ có vị trí Phó tổng giám đốc điều hành là ông Huỳnh Kiến Văn; còn lại những lãnh đạo chủ chốt như Giám đốc điều hành (CEO), Giám đốc sản xuất (CPO), Ủy viên HĐQT… đều là người Nhật. 

Theo ông Huỳnh Kiến Văn - Phó tổng giám đốc điều hành trong công ty sau sáp nhập, NAC là công ty hàng đầu về sản phẩm tóc, đã có mặt 12 năm trên thị trường Việt Nam. NAC đang chiếm 10% thị phần với hơn 200 tổng đại lý và hiện diện ở 10.000 salon tóc. Nhà máy của NAC cũng là nhà máy đạt chuẩn GMP. Đây là những nền tảng cơ bản, lợi thế lớn để đối tác có thể khai thác trong tương lai.

Kỳ vọng, nhưng…

Khi “gả” NAC cho người khác tiếp quản, đương nhiên, ông Nguyễn Văn Ngữ - nhà sáng lập, CEO của Công ty trước sáp nhập, cũng kỳ vọng đối tác sẽ giữ cho “đứa con” của mình tiếp tục phát triển. Ông Ngữ chia sẻ: “Tôi là nhà sáng lập của NAC nhưng cũng xuất thân từ một nhà tạo mẫu tóc vào thời điểm mà ngành tóc vẫn còn rất sơ khai. Cùng lúc, chúng tôi phải đối mặt với muôn vàn khó khăn của một nhà tạo mẫu tóc trong một môi trường và lĩnh vực còn mới mẻ. Đồng thời chúng tôi phải gánh vác trên vai những áp lực của người làm kinh doanh về năng lực lãnh đạo, kiến thức, kinh nghiệm, hệ thống, nguồn lực tài chính, nhân sự, đặc biệt là sự cạnh tranh khốc liệt của thương trường...”.

“Chúng tôi đã cùng nhau tạo ra công ty NAC có một cơ hội kinh doanh tốt trên thị trường, nhưng nếu nhìn đường dài, nguồn lực chúng tôi không có. Gọi vốn ngân hàng thì phải thế chấp tài sản. Các nguồn vốn ưu đãi chúng tôi cũng không tiếp cận được mà phải dùng vốn tự có. Trong bối cảnh Việt Nam vừa ký nhiều hiệp định song phương lẫn đa phương, áp lực cạnh tranh là cực lớn. Chúng tôi ý thức được rằng mình không cạnh tranh nổi. Nếu giữ lại thì một ngày nào đó, chúng tôi sẽ mất trắng công ty”, ông Ngữ ngậm ngùi chia sẻ lý do sáp nhập NAC với Takara Belmont.

Yếu vẫn phải tính

Bà Nguyễn Phi Vân, Chủ tịch của Retail & Frachise Asia, người đã từng “mai mối” cho nhiều công ty Việt Nam và công ty kinh doanh quốc tế, nói rằng M&A là chuyện kinh doanh thường tình, ai mạnh người đó nắm quyền chi phối. Nhưng, vấn đề nằm ở cái giá bỏ ra/thu về.

“Cách đây không lâu có 3 doanh nghiệp Hàn Quốc đến Việt Nam trong một chương trình trao đổi start-up quốc tế. Điều khác biệt của doanh nghiệp Hàn Quốc là họ nghiên cứu sản phẩm trước, áp dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất, đăng ký bảo hộ rồi mới thương mại hóa sản phẩm hoặc hợp tác gọi vốn, khai thác phát triển sản phẩm ra nước ngoài. Cho nên “cái giá” mà họ có được là rất tốt. Thậm chí, khi doanh nghiệp thiếu tiền, nhà đầu tư thấy sản phẩm tiềm năng sẽ sẵn sàng đầu tư phát triển sản phẩm với mình. Thương hiệu của doanh nghiệp vẫn mang giá trị cao mà không sợ bị mất đi”, bà Vân nêu quan điểm.

Theo bà Vân, các doanh nghiệp Việt Nam, dù là start-up hay đã có tiếng trên thị trường, trong hội nhập quốc tế, điều quan trọng nhất là phải biết mình ở đâu và mạnh yếu chỗ nào. Khi Việt Nam cam kết với quốc tế mở cửa hội nhập, bản thân doanh nghiệp phải có lộ trình, cần phải trang bị kiến thức, năng lực nền tảng để bước ra sân chơi rộng lớn hơn. Tuy nhiên, thực tế là cánh cửa hội nhập mở toang rồi mà doanh nghiệp chưa chuẩn bị đủ năng lực (quản trị, tài chính, marketing…). Do đó, trước cạnh tranh quốc tế, doanh nghiệp Việt thường ở thế yếu hơn. Nhìn ở góc độ kinh doanh thì các thỏa thuận mua bán, sáp nhập là chuyện tất yếu.

Rõ ràng, mục tiêu của doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài rất khác nhau. Trong trường hợp này, NAC chỉ mong muốn thay đổi, chuyển đứa con mình cho đối tác khác, không còn liên đới gì nhiều (97% cổ phần thuộc về đối tác Nhật). Còn phía Nhật Bản, họ tìm mua lại doanh nghiệp có sẵn hệ thống phân phối, có thị trường, có quy trình sản xuất… là cách để doanh nghiệp nhanh chóng tiến vào thị trường mới, phát triển thương hiệu, mở rộng quy mô. Thậm chí tập đoàn này có thể dễ dàng “tích hợp” nhiều NAC khác để bành trướng ra khu vực và thế giới theo chiến lược dài hạn của mình. Đây là viễn cảnh được dự báo trước trong toàn cầu hóa. Ở đó, những doanh nghiệp, thương hiệu yếu sẽ nhanh chóng thay tên đổi họ hoặc mất đi, nhường lại thị trường, sân chơi cho những tập đoàn tên tuổi lớn hơn bằng công cụ M&A.

Và như vậy, suy cho cùng, doanh nghiệp muốn có một hợp đồng M&A nhiều con số, hay muốn có một thương hiệu Việt Nam tiếp tục được duy trì, sinh lợi và là niềm tự hào của chủ doanh nghiệp… chính là do năng lực, sự tính toán và lựa chọn của mỗi doanh nghiệp trong cuôc chơi hội nhập. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam cần phải nhận ra rằng trong cuộc chơi toàn cầu này, chúng ta đã “hết thời gian” để trì hoãn. Trường hợp NAC cũng là lời nhắc nhở chung để chúng ta cùng có ý thức thay đổi và hội nhập bằng hành động và tâm thế tốt hơn. 

Bài viết được thực hiện với sự tham gia của Nguyễn Phi Vân

Bà Vân là người sáng lập kiêm Chủ tịch công ty Retail & Franchise Asia. Bà có bằng MBA tại Úc, và có hơn 20 năm kinh nghiệm về thương hiệu, bán lẻ, phát triển nhượng quyền tại các thị trường châu Á, Trung Đông, Châu Phi và Đông Âu. Bà là tác giả của nhiều cuốn sách "Nhượng quyền khởi nghiệp – Con đường ngắn nhất thế giới”, “Sổ tay ra thế giới”, “Go Global - Cẩm nang thực hành cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nhượng quyền quốc tế". Hiện, bà Vân còn giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng cố vấn cho Sihub (Không gian Hỗ trợ Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo – thuộc Sở Khoa học & Công nghệ Tp.HCM).

Bạn đang đọc bài viết Toan tính trong thế yếu tại chuyên mục Cố vấn / Huấn luyện của Chương trình Khởi nghiệp Quốc gia. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng gửi về hòm thư khoinghiep@dddn.com.vn, SĐT: (+844) 3.5772400